Historia Kanału Miejskiego Odry

Kanał Miejski

Kanał Miejski Odry był częścią budowy nowego szlaku żeglugowego – Drogi Wielkiej Żeglugi, Wrocławskiego Szlaku Miejskiego, ważną inwestycją na Wrocławskim Węźle Wodnym.

O budowie Kanału Miejskiego zdecydowano pod koniec XIX wieku. Miał on poprowadzić drogę wodną z ominięciem śródmieścia Wrocławia, gdzie śluzy Piaskowa i Mieszczańska nie mogły sprostać znacznemu wzrostowi ruchu towarowego w mieście. Ten natomiast związany był ze zwiększeniem zapotrzebowania miasta między innymi na węgiel wydobywany w Zagłębiu Górnośląskim. Tym samym kanał odciążył Śródmiejski Szlak Żeglugowy, na którym dotychczas skoncentrowany był transport wodno-przemysłowy.

Kanał, wraz z wieloma zaawansowanymi technologicznie budowlami hydrotechnicznymi, m.in. Bramą Przeciwpowodziową, śluzą Miejską, jazem Psie Pole oraz Portem Miejskim, oddano do użytku w 1901 roku.

Budowa nowego szlaku była elementem tzw. pierwszej kanalizacji rzeki. Wodę poprowadzono naokoło miasta przez stopień wodny Szczytniki, przez specjalnie zbudowaną do tego celu śluzę murowaną wraz z zabudową pomocniczą, dalej przez dawne koryto Starej Odry, łącząc ją krótkim przekopem szczytnickim z Górną Odrą Wrocławską i przez nowy kanał zwany Miejskim.

Dla poprawy żeglugi dodatkowo spiętrzono wodę dzięki wybudowaniu jazu kozłowo-iglicowego Psie Pole, wybudowano również śluzy, które odpowiadały swoim wymiarom trzynastu innym śluzom posadowionym na Odrze.

Kładka Burzowa

Początek Kanału Miejskiego znajduje się około 40 m powyżej jazu Psie Pole. Jest obwałowany jednostronnie, zamykany od górnej wody bramą przeciwpowodziową, broniącą wstępu wielkim wodom do terenu, na którym znajdowały się liczne zakłady przemysłowe, a od dolnej wody wrotami przeciwpowodziowymi o podobnej funkcji umieszczonymi w głowie dolnej śluzy Miejskiej. Zainstalowanie wrót przeciwpowodziowych w śluzie i bramy powodziowej umożliwiło stworzenie dogodnego odcinka kanału przeznaczonego do zimowania statków. Dzięki urządzeniom zainstalowanym przy Śluzie Miejskiej (przepompowni) i kanałowi obiegowemu w bramie powodziowej możliwe było utrzymywanie stałego potrzebnego poziomu wody w kanale, niezależnie od wahań poziomu wody w Odrze (kanał o charakterze lateralnym).

Warto dodać, że rozwiązania technologiczne użyte w budowie Bramy Przeciwpowodziowej zaczerpnięto z konstrukcji Kanału Panamskiego autorstwa Gustawa Eiffel`a. Brama ma dwa zadania – chronić przed wysokim poziomem wód (teren niedotknięty przez powódź z 1997 r.) i zapewniać utrzymanie dostatecznego poziomu wody dla zimowania statków. Jej działanie jest obustronne i bramę można otwierać i zamykać w obu kierunkach przepływu wody.

Wśród zakładów przemysłowych zlokalizowanych przy Kanale Miejskim był m.in. dawny browar z nabrzeżem przeładunkowym, które stanowiło część infrastruktury transportowej słodowni Breslauer Actien-Maltz Fabrik zbudowanej przy Kanale Miejskim w latach 1891-1894. W 1926 roku teren słodowni przejęła spółka Schultheiss Brauerei A.G. Abteilung V, która w 1910 r. wykupiła browar zbudowany tu przez Karola Scholtza w latach 1892-1894. Nabrzeże modernizowane było w latach 30-tych XX wieku i użytkowane do lat 60-tych XX wieku, sporadycznie jeszcze w latach 70-tych.

Elewator zbożowy

Za ciekawostkę można uznać zlokalizowane przy moście kolejowym Warszawskim bunkry wartownicze oraz przejście pod mostem, zatokę Kanału, przy której znajduje się elewator zbożowy i dawne nabrzeże do przeładunku zboża. W tym miejscu kanału w czasach dużego ruchu jednostek pływających istniała możliwość mijania się składów. Przy nabrzeżach zatoki istniała również niewielka stocznia.

W dalszym odcinku kanału budowana jest aktualnie dzielnica Promenady Wrocławskie. Przy Kanale Miejskim usytuowany jest hipermarket E.Leclerc, a obok Mosty Trzebnickie. Ta konstrukcja to zespół dwóch mostów przerzuconych przez Stara Odrę i Kanał Miejski. W tym miejscu, co potwierdzają znaleziska archeologiczne, już w neolicie (III tysiąclecie p.n.e.) znajdowała się przeprawa (bród) przez rzekę. W czasach historycznych wzmiankowano istnienie tu drewnianego mostu na głównej drodze łączącej Wrocław z Trzebnicą, który przez kolejne stulecia był wielokrotnie naprawiany i przebudowywany.

Most Kolejowy

Dziś Kanał Miejski nie jest tak bardzo eksploatowany jak niegdyś. Jedynie w sezonie letnim można zauważyć na lustrze wody kanału kajaki oraz niewielkie łódki należące do działającej w pobliżu Przystani Wioślarskiej PEGAZ (ul. Pasterska 2).

Przyszłość Kanału

W niedalekiej przyszłości na modernizację Wrocławskiego Węzła Wodnego Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej ma przeznaczyć ponad 3,5 miliarda złotych. Zostanie m.in.  udrożniony i poszerzony Kanał Miejski Odry, a zlokalizowane przy nim obwałowania, wzmocnione i doszczelnione.

Dziś zainteresowanie Odrą przez inwestorów potwierdza nie tylko powstanie nowych zabudowań przy rzece, ale także na rzece, jak np. barki restauracyjne i domy na wodzie.

Nabrzeże Kanału Miejskiego przy Promenadach Wrocławskich zostanie zmodernizowane, a wzdłuż niego powstanie ogólnodostępna, nowocześnie i gustownie zaaranżowana promenada z restauracjami oraz przystanią dla łodzi i kładką łączącą dzielnicę z nadrzecznym wałem.